Post on 04/02/2019

เล็ก โตมร ปรมาจารย์ผู้ทำ “หัวสิงโต” ขวัญใจคณะเชิดสิงโตทั่วเมืองไทย

ถึงช่วงเทศกาลของชาวไทยเชื้อสายจีนเมื่อไหร่ หนึ่งในสีสันที่ขาดไม่ได้เลยก็คือ “การเชิดสิงโต” ซึ่งถ้าจะถามหาช่างทำ “หัวสิงโต” ฝีมือฉกาจ แน่นอนว่าต้องมีชื่อ ‘เล็ก โตมร’ หรือที่ในแวดวงรู้จักกันในนาม ‘อ.เล็ก ลูกเจ้าพระยา’ วางอยู่เป็นอันดับต้นๆ

ด้วยประสบการณ์ที่คลุกคลีกับคณะสิงโตมาตั้งแต่ยังเล็ก สืบทอดตำแหน่งหัวหน้าคณะจากผู้เป็นพ่อ กระทั่งส่งไม้ต่อให้แก่ลูกชายหัวแก้วหัวแหวน ทำให้ อ.เล็ก เป็นช่างทำหัวสิงโตฝีมือระดับพระกาฬ เป็นที่ยอมรับอย่างกว้างขวางในวงการนักเชิดสิงโตทั่วประเทศ

“ผมโตมากับสิงโต เกิดมาก็เห็นหัวสิงโตอยู่ในบ้านแล้ว เพราะพ่อผมเขาทำคณะมาก่อน เปลี่ยนชื่อมาเรื่อยๆ จนกลายมาเป็นลูกเจ้าพระยาทุกวันนี้” อ.เล็ก บอก

แม้ว่าตำแหน่งหัวหน้าคณะจะเปลี่ยนไปสู่มือของลูกชายแล้ว แต่หน้าที่ช่างทำหัวสิงโตของ อ.เล็ก กลับไม่มีทีท่าว่าจะจบ เพราะด้วยชื่อเสียงและฝีไม้ลายมือที่ยังเป็นที่กล่าวขาน ทำให้คณะสิงโตหลายแห่งทั่วประเทศเลือกจะเดินทางมาสั่งทำหัวสิงโตจากเขาอย่างไม่ขาดสาย

หัวสิงโตของชมรมสิงโตบางมูลนาก ที่ อ.เล็ก เป็นผู้สร้างสรรค์ขึ้นอย่างประณีต

“ตอนแรกก็ทำหัวกันเอง เล่นกันเองอยู่แค่ในคณะ แต่พอนานวันเข้าคนเขาเห็นของเราสวย เลยเริ่มมาจ้าง เวลาลูกค้าสั่งหัวสิงโตเขาก็จะระบุว่าจะเอาหัวสีอะไร สีแดง สีดำ หรือสีเขียว ส่วนใหญ่ก็เน้นสีมงคลไว้ มันจะมีหลายทรงแล้วแต่เลือก จะเอาปากกว้างหรือปากตั้ง ตาฉีก ตากลม หรือตาใบโพธิ์ อยากได้ขนแบบไหน ขนนก ขนแกะ ขนถัก ขนเทียม ก็เหมือนเรารู้หมดว่าใครอยากได้อะไร เพราะเราทำมาก่อน”

การทำหัวสิงโต หลักๆ จะแบ่งเป็นส่วนหัว และส่วนประกอบอื่นๆ ได้แก่ ตาที่ต้องกระพริบได้ และหูที่ต้องขยับได้ ถือเป็นส่วนเล็กๆ ที่ทำให้การเชิดสิงโตดูมีชีวิตชีวาขึ้น กลไกนี้ทำงานได้โดยการดึงเชือกที่ขึงพาดไว้ระหว่างตากับหู ซึ่งจังหวะที่ดึงเชือก ตาของสิงโตก็จะกระพริบพร้อมกับหูที่กระดิกได้ ส่วนนี้จึงจำเป็นต้องทำแยกกับหัวอีกที

ตามมาตรฐานแล้ว หัวสิงโตมีทั้งหมด 4 ขนาด เรียงจากเบอร์ 1 ที่มีขนาดใหญ่และมีน้ำหนักมากที่สุด ไปจนถึงเบอร์ 4 ที่มีขนาดเล็กสุด ขนาดซึ่งเป็นที่นิยมมากสุดคือ เบอร์ 2 และเบอร์ 3 เพราะน้ำหนักกำลังดี โดยเฉพาะเบอร์ 3 ซึ่งมีน้ำหนักประมาณ 3 กิโลกรัม (แต่ถ้ารวม “หาง” ที่หมายถึงผ้ายาวๆ เข้าไปด้วย จะมีน้ำหนักประมาณ 4 กิโลกรัม) เน้นใช้เล่นผาดโผน เชิดบนเสาดอกเหมย หรือขึ้นกระบอก ส่วนเบอร์ 2 จะใช้เล่นบนพื้น เพราะมีน้ำหนักมากกว่า การเคลื่อนไหวจะคล่องตัวน้อยกว่า

ราคาของหัวสิงโตฝีมือ อ.เล็ก มีตั้งแต่หลักพันไปจนถึงหลักหมื่น ขึ้นอยู่กับขนาดหัวและวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ ราคานี้หากเทียบกับหัวสิงโตชนิดที่นำเข้าจากต่างประเทศนับว่าแพงกว่า แต่คณะสิงโตหลายคณะกลับยังยืนยันที่จะสั่งทำหัวสิงโตกับ อ.เล็ก เพราะติดใจในประสบการณ์และความเชี่ยวชาญที่สั่งสมมาตลอดชีวิต

“ก็นี่มันงานแฮนด์เมด มันทนกว่า หัวทั้งหัวเราทำงานคนเดียว ถ้าอย่างจีนนี่มันหัวโหล ทำกันเป็น 10-20 คน เหมือนโรงงาน คุณภาพงานก็ต่างกันเยอะ นึกดูว่าหัวหนึ่งใช้คนหนึ่งขึ้นโครง อีกคนหนึ่งผูก อีกคนปะ อีกคนวาด อีกคนประกอบ กว่าจะเสร็จสภาพมันก็ช้ำมาตั้งแต่ยังไม่ได้เชิดแล้ว แล้วยิ่งคนทำนะ ถ้าคนทำ มันเล่นได้ เล่นเป็น มันก็จะรู้จุดว่าตรงไหนต้องเสริมให้แข็งแรง ต้องปะตรงไหนให้หนา ตรงไหนให้บาง เพื่อให้น้ำหนักมันเบา จะได้ใช้เชิดได้นานๆ”

ถึงอย่างนั้น เมื่อมีขึ้นก็ต้องมีลง ยุคสมัยที่เปลี่ยนไปทำให้ความนิยมและอัตราการจ้างงานคณะสิงโตถดถอยไปมาก ประกอบกับอายุของ อ.เล็ก ที่มากขึ้น ทำให้เขาต้องใช้เวลาในการทำหัวสิงโตแต่ละหัวมากขึ้น ต่อให้หัวหนึ่งราคาเป็นหมื่น แต่ปีหนึ่งๆ ทำได้ไม่ถึง 10 หัวด้วยซ้ำ อ.เล็ก ยอมรับว่าทุกวันนี้ขายหัวสิงโตได้น้อยลง แต่ก็ยังยืนยันที่จะรักษามาตรฐานการทำหัวสิงโตไว้อย่างเหนียวแน่น เพราะมีคุณค่าทางใจ พร้อมย้ำว่า “ผมทำเพราะรัก ไม่ได้เน้นใช้หากิน”

“เวลาทำหัวสิงโต เราทำไม่เหมือนกันสักหัว เพราะมันคือสิงโตคนละตัวกัน ถ้าเราคิดว่ามันเป็นสิงโตจริง ๆ เราจะยิ่งประณีตกับมันมากขึ้น ไม่เกี่ยวว่าหัวถูกหัวแพงเลย จะใหญ่จะเล็กเราตั้งใจทำหมด ทำสวยๆ คนรับไปเขาจะได้ดูแลดีๆ บางคณะถึงขนาดเอาไปเป็นหัวครูเลยก็มี”

“หัวครู” ที่ อ.เล็ก พูดถึงก็คือหัวสิงโตที่คณะเชิดสิงโตแต่ละคณะนำไปใช้กราบไหว้เป็นตัวแทนเทพเจ้าเวลาไหว้ครูนั่นเอง ถือเป็นของสูง ซึ่งสมาชิกในคณะจะเก็บรักษาหัวครูเป็นอย่างดี

อาจเป็นเพราะอุดมการณ์เช่นนี้ ทำให้ตลอดระยะเวลา 70 ปี หัวสิงโตจากคณะลูกเจ้าพระยา ยังคงรักษาวิธีการทำหัวสิงโตแบบดั้งเดิมมาได้ครบทุกๆ รายละเอียด ไม่ว่าจะเป็นขั้นตอน วัสดุ รวมถึงลวดลายสลับซับซ้อน กลายเป็นเอกลักษณ์ทางศิลปะ ที่สืบทอดผ่านสายเลือด แบบที่ไม่มีใครสามารถทำได้อีก

 

เรื่อง : พาขวัญ ศักดิ์ขจรยศ

เอื้อเฟื้อภาพหัวสิงโตผลงานของ อ.เล็ก โดย Rati Theerakarunwong

 


นักเขียนรับเชิญ

นักเขียนรับเชิญที่ The People เชิญมาแลกเปลี่ยนความคิดเห็น และนำเสนอบทความตามความสนใจ

Related

“โมะโมะฟุกุ อันโด” บิดาแห่งบะหมี่กึ่งสำเร็จรูป ที่อาจไม่ได้เป็นคนญี่ปุ่น

ทิลลี ล็อคกีย์ สาววัยรุ่นกับแขนไซบอร์ก Alita นอกจอภาพยนตร์

อภิวัฒน์ เฟื่องฟู สุทธิพงศ์ พรรธนาลัย และ โอม กิตติภูมิ ศุภมนตรี ฝันอยากเปลี่ยนโลกด้วยแอปโซเชียลที่อยากให้คนเลิกเล่นโซเชียล

“พัสกร กมลสุวรรณ” ชายที่พยายามทำให้การเลือกใช้ถ้วยกระดาษ เป็นทางเลือกในการรักษ์โลกแบบง่าย ๆ

ผู้ใหญ่บ้านเด่นณรงศ์ ธรรมมา ช่างก่อสร้างที่จบปริญญาเอกแล้วสร้างธนาคารชุมชน

“เคที โบวแมน” สตรีผู้อยู่เบื้องหลังภาพถ่ายหลุมดำครั้งแรกของโลก

ชาร์ลส์ ดาว ผู้มีส่วนกำหนดทิศทางตลาดหุ้นว่าพรุ่งนี้จะขึ้นหรือลง

อิรวดี ถาวรบุตร วัยรุ่นอายุ 16 ปั้น ‘Sandee For Good’ สตาร์ทอัพร้านค้าออนไลน์เพื่อสังคม