Post on 18/06/2020

สอ เสถบุตร: นักโทษกบฏบวรเดช ผู้ลอบเขียนพจนานุกรมในเรือนจำ

สอ เสถบุตร คือชื่อที่ถูกพูดถึงหลายวงการ คนในแวดวงประวัติศาสตร์และการเมืองจะรู้จักเขาในฐานะนักโทษทางการเมืองจากเหตุการณ์กบฏบวรเดช ส่วนคนทั่วไปจะรู้จักเขาในนามผู้เขียนปทานุกรมหรือพจนานุกรมอังกฤษ-ไทย ที่มีส่วนช่วยพัฒนาการศึกษาของประเทศไทย เนื่องจากเมื่อหลายสิบปีก่อน โลกของเรายังไม่มีสมาร์ตโฟนหรือแอปพลิเคชันแปลภาษาเหมือนอย่างทุกวันนี้ ความรู้ทุกอย่างจึงถูกเขียนไว้บนหน้าหนังสือและพจนานุกรม

ก่อนถูกจับขังคุก สอ เสถบุตร เป็นเด็กหนุ่มอนาคตไกล เขาเป็นนักเรียนทุนคิงสกอลาร์ชิพ เรียนจบเกียรตินิยมจากมหาวิทยาลัยแมนเชสเตอร์ ประเทศอังกฤษ เป็นบัณฑิตวิศวกรเหมืองแร่คนแรกของสยาม เป็นนักหนังสือพิมพ์บางกอกการเมือง เขียนบทความลงหนังสือพิมพ์ กรุงเทพ เดลิเมล์ (Bangkok Dailymail) จนได้ดำรงตำแหน่งเจ้ากรมกองราชเลขาธิการองคมนตรีราวสองปี (พ.ศ.2473-2474)

หลังรับราชการได้ไม่เท่าไหร่ ประเทศไทยเกิดการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่เมื่อคณะราษฎรก่อการปฏิวัติ 2475 สอ เสถบุตร ถูกจับกุมในปีถัดมาด้วยข้อหาสมคบคิดทำใบปลิวโจมตีคณะราษฎร สนับสนุนฝ่ายกบฏบวรเดช ร่วมกับเพื่อน ๆ กองบรรณาธิการหนังสือพิมพ์ กรุงเทพ เดลิเมล์ ต้องโทษจำคุกตลอดชีวิต

แรกเริ่ม สอ เสถบุตร ถูกจำคุกในเรือนจำบางขวาง แดน 6 ระหว่างถูกจำคุกเขาเกิดความคิดว่าอยากทำปทานุกรมหรือพจนานุกรม ลักลอบเขียนหนังสือโดยไม่ให้ผู้คุมจับได้ ปรึกษากับกลุ่มเพื่อนนักโทษทางการเมือง ช่วยกันเขียนและตรวจทาน ฝันของการเขียนความหมายของภาษาจากตัวอักษร A ไปถึง Z ใกล้ความจริงเข้าทุกที แต่กลับต้องหยุดชะงักเมื่อ จอมพล ป. พิบูลสงคราม ขึ้นเป็นผู้นำคนใหม่

เมื่อรัฐบาลเปลี่ยนผ่าน มีการออกคำสั่งให้นักโทษทางการเมืองกลุ่มกบฏบวรเดชไปยังเรือนจำบนเกาะตะรุเตา เกาะกลางทะเลอันดามันที่เงียบเหงาตัดขาดจากผู้คน อย่างไรก็ตาม มีกลุ่มนักโทษการเมืองสามารถแหกคุกหนีออกไปได้ มีเรื่องเล่าว่า สอ เสถบุตร วัย 36 ปี รู้จักกับกลุ่มผู้หลบหนีเป็นอย่างดี เขาสามารถออกไปพร้อมกับเหล่าพระยาและนักหนังสือพิมพ์ได้ ทว่าเขากลับเลือกใช้ชีวิตที่เหลือนั่งเขียนพจนานุกรมให้เสร็จ

นอกจากการลักลอบเขียนพจนานุกรม สอ เสถบุตร ยังเขียนบทวิจารณ์การเมืองเป็นภาษาอังกฤษโดยใช้นามปากกว่า มิสเตอร์ ไฮด์ (Mr. Hyde) แอบส่งให้กับครอบครัวที่มาเยี่ยม ไหว้วานให้พวกเขาส่งบทความแก่สำนักพิมพ์ตีพิมพ์ออกสู่สายตาสาธารณชนจนถูกรัฐบาลจับได้

เมื่อเกิดสงครามโลกครั้งที่ 2 รัฐบาลสั่งย้ายนักโทษจากเกาะตะรุเตาไปยังเกาะเต่าในอ่าวไทย ทั้งที่เรือนจำนี้ไม่พร้อมต้อนรับคนจำนวนมาก น้ำจืดขาดแคลน เสบียงไม่เพียงพอ เขาแทบจะเขียนพจนานุกรมต่อไม่ได้เพราะความเป็นอยู่ย่ำแย่ จนทำให้ สอ เสถบุตร นิยามเรือนจำแห่งนี้ว่า “เป็นนรกบนดิน” และ “หากผมเป็นสัตว์ก็คงจะตายเสียนานแล้ว”

กว่าหนังสือที่เต็มไปด้วยสารประโยชน์ของสอ เสถบุตร จะเสร็จสมบูรณ์ เขาต้องเผชิญหน้ากับความยากลำบาก ความกดดันในเรือนจำ ความเศร้าเมื่อต้องจากครอบครัวอันเป็นที่รัก ถูกย้ายไปยังคุกหลายแห่ง จนกระทั่งรัฐบาลของจอมพล ป. พิบูลสงคราม หมดอำนาจและลาออกในปี 2487 รัฐบาลใหม่นำโดยนายควง อภัยวงศ์ ทำเรื่องขอพระราชทานอภัยโทษให้เหล่านักโทษการเมืองที่ถูกจองจำ

หลังจากเดินทางไปยังเรือนจำถึงสามแห่ง สอ เสถบุตร ก็ได้รับอิสรภาพเมื่อวันที่ 20 ตุลาคม 2487 จากนั้นหันมาเล่นการเมืองกับพรรคก้าวหน้า (ภายหลังเปลี่ยนเป็นชื่อพรรคประชาธิปัตย์) เขาเขียนพจนานุกรมโดยไม่ต้องหลบซ่อนอีกต่อไป ตรวจทานความเรียบร้อย แก้ไขข้อผิดพลาดซ้ำแล้วซ้ำอีก จากนั้นนำตีพิมพ์ครั้งที่ 1 เมื่อปี 2492 กลายเป็นพจนานุกรมเล่มแรกของประเทศไทย

The New Model English-Siamese Dictionary ของ สอ เสถบุตร ไม่เพียงแต่แปลความหมายคำจากภาษาอังกฤษเป็นภาษาไทย ยังสอดแทรกรายละเอียดน่ารู้อื่น ๆ เช่น คำตรงข้าม คำความหมายใกล้เคียง และยกตัวอย่างของคำเมื่อถูกใช้ในประโยคอีกด้วย

พจนานุกรมขายดิบขายดีจนติดอันดับหนังสือยอดนิยมนานหลายสิบปี พ่อแม่ซื้อพจนานุกรมให้ลูก เด็กที่หวังจะสอบชิงทุนไปต่างประเทศก็ต้องใช้พจนานุกรมของ สอ เสถบุตร เหล่าคนทำงานอยากพัฒนาภาษาอังกฤษ ต่างต้องมีหนังสือที่บอกความหมายของคำศัพท์หลายพันหลายหมื่นคำ

นักโทษในความเข้าใจของคนส่วนใหญ่มักคิดว่า พวกเขามีเวลาว่างเยอะแต่คงไม่มีกะจิตกะใจจะทำอะไร นักโทษหลายคนใช้เวลาจมอยู่กับความเศร้า ทุกข์ใจกับสภาพไร้อิสระ หรือนั่งนับถอยหลังไปวัน ๆ ว่าเมื่อไหร่จะพ้นโทษ แต่กลับกลายเป็นว่า สอ เสถบุตร เต็มไปด้วยความมุ่งมั่นที่จะเขียนหนังสือ ใช้ความรู้ที่ตัวเองมีทำตามสิ่งที่ตัวเองต้องการ โดยไม่ให้การถูกจองจำหรือความเป็นอยู่แสนรันทดมาเป็นอุปสรรค

 

ที่มา

พิมพวัลคุ์ เสถบุตร (เรียบเรียง). 2548.ลิขิตชีวิต สอ เสถบุตร การต่อสู้และผลงานพจนานุกรมอันยิ่งใหญ่ในคุก. พิมพ์ครั้งที่ 1. กรุงเทพฯ: นานมีบุ๊คส์พับลิเคชั่นส์

ศรัณย์ ทองปาน. 2551. สอ เสถบุตร ดิกชันนารีแห่งชีวิต. กรงุเทพฯ: สารคดี

สอ เสถบุตร. 2515. ไปนอก. พิมพ์ครั้งที่ 3. สมุทรปราการ: สอ.เสถบุตร

 

เรื่อง: ตรีนุช อิงคุทานนท์

 


Related

เท็ด โซเรนเซน “อย่าถามว่าประเทศให้อะไรกับคุณ จงถามว่าคุณทำอะไรให้ประเทศได้บ้าง”

บอนนี และ ไคลด์ โจรปล้นฆ่า ฮีโรแห่งยุคเศรษฐกิจถดถอย     

ชนชั้นกลางอเมริกันอยู่กันอย่างไรในช่วง 10 ปีที่เศรษฐกิจตกต่ำครั้งใหญ่

โมฮัมหมัด ซาฮีร์ ชาห์ กษัตริย์อัฟกันองค์สุดท้าย ผู้หมดศรัทธาระบอบกษัตริย์

เพาล์ แอร์ลิช บิดาแห่งคีโมฯ ผู้พบยารักษาซิฟิลิสอย่างได้ผล

เสถียร โพธินันทะ แตกฉานทางธรรม แต่คนไม่จำเพราะขาดความศักดิ์สิทธิ์

และแว นอยะธา ทหารพม่า ยกอยุธยาตีแตกยาก ดั่ง “เมืองคนบิน”

ชาวอาณานิคมอเมริกัน เสียภาษีแต่ไม่มีสิทธิเลือกผู้แทน ต้นตอสงครามปลดแอก